Phái Loan Đầu: đọc thế đất, và đọc thế nào giữa phố xá
Loan Đầu là nhánh lâu đời nhất, và cũng là nhánh dễ hiểu nhất với người không chuyên — vì nó nói về những thứ nhìn thấy được: núi, sông, đường, độ cao thấp, cái gì che chắn cái gì.
Bài này giới thiệu các khái niệm gốc, rồi nói cách chúng được đọc lại khi ta không sống giữa núi sông mà sống giữa phố.
Bốn phương vị quanh một chỗ ở
Hệ này mô tả một thế đất lý tưởng bằng bốn phương vị quanh ngôi nhà, mỗi phương có một vai:
- Phía sau — nên có chỗ tựa vững, cao hơn. Đây là phần được coi trọng nhất.
- Phía trước — nên thoáng, có khoảng trống nhìn ra.
- Hai bên — nên có gì đó ôm nhẹ vào, che chắn mà không đè.
Cấu hình này được mô tả bằng nhiều tên gọi khác nhau tùy sách, nhưng ý cốt lõi giống nhau: vững sau, thoáng trước, kín hai bên.
Điểm đáng chú ý: đây gần như đúng với cảm giác an toàn của con người ở mọi nền văn hóa. Người ta thích ngồi ở chỗ lưng có tường, nhìn ra được không gian rộng, và không bị phơi ra tứ phía.
Minh đường — khoảng trống phía trước
Khái niệm hay được nhắc nhất. Minh đường là khoảng thoáng trước nhà, và theo hệ này thì nó nên rộng rãi, bằng phẳng, sáng sủa.
Lý giải thực tế khá rõ: khoảng trống phía trước cho ánh sáng vào, cho gió lưu thông, cho tầm nhìn, và tạo khoảng đệm với đường. Nhà bị chắn sát mặt tiền thì tối, bí, và có cảm giác ép.
Trong khu phố, minh đường được đọc là: sân trước, khoảng lùi so với đường, công viên hoặc khoảng trống đối diện.
Sa và thủy — vật cao và dòng chảy
Trong hệ gốc, sa chỉ những khối cao — gò, đồi, núi nhỏ; thủy chỉ dòng nước.
Nguyên tắc chung: dòng nước nên uốn ôm lấy chỗ ở chứ không nên đâm thẳng vào hay quay lưng đi. Vật cao nên ở phía sau và hai bên chứ không chắn ngay trước mặt.
Phần này có lý giải thực tế rõ với địa hình tự nhiên: dòng nước uốn ôm thì bờ bên đó bồi đắp và ổn định, còn bờ đối diện bị xói. Đây là kiến thức thủy văn có thật, và người xưa quan sát được điều đó qua nhiều đời.
Đọc lại giữa phố xá
Đây là phần mà những người theo hệ này ngày nay hay diễn giải, và cách diễn giải phổ biến là:
- Tòa nhà cao đóng vai "sa" — nhà cao phía sau là chỗ tựa, nhà cao chắn trước mặt là bị đè.
- Đường sá đóng vai "thủy" — dòng người xe được coi như dòng chảy. Đường cong ôm vào được coi là tốt hơn đường cong quay lưng.
- Ngã ba đâm thẳng vào nhà tương ứng với dòng nước đâm thẳng — điều mà hệ này khuyên tránh.
Nói cho sòng phẳng: đây là diễn giải, không phải nội dung gốc của hệ. Nhưng vài diễn giải trong số này trùng với điều quan sát được:
- Nhà ở đầu đường đâm thẳng thì đèn xe chiếu vào nhà ban đêm, bụi và tiếng ồn nhiều hơn, và rủi ro xe lao vào cao hơn thật.
- Nhà bị tòa cao tầng chắn phía nam hoặc phía đông thì mất nắng thật.
- Nhà ở phía đón gió xoáy giữa hai tòa cao thì gió mạnh bất thường — đây là hiệu ứng có thật trong khí động học đô thị.
Phần đáng làm theo, ngay cả khi không tin
Nếu anh chị chỉ lấy phần có lý giải thực tế từ Loan Đầu thì được một danh sách khá hữu ích khi chọn nhà:
- Đất cao ráo, không phải chỗ trũng nhất khu.
- Có khoảng thoáng phía trước, không bị chắn sát.
- Không nằm ở đầu đường đâm thẳng, hoặc nếu có thì tính chuyện che chắn.
- Không kẹp giữa hai khối cao tạo đường gió lùa.
- Phía sau có gì đó chắn, không phơi ra khoảng trống lớn — vừa là cảm giác, vừa là gió.
Năm điều này đều kiểm tra được bằng cách tới xem, và đều có ảnh hưởng thật tới việc ở.
Vì sao Loan Đầu thường được xem trước
Trong thực hành, nhiều người làm nghề xem hình thế trước rồi mới tính phương vị. Lý do là hình thế khó sửa còn phương vị thì điều chỉnh được.
Một mảnh đất trũng, bị chắn bốn phía, nằm ở chỗ gió xoáy — thì không phép tính nào cứu được. Ngược lại, một mảnh đất có thế tốt mà hướng chưa lý tưởng thì vẫn còn nhiều cách xoay xở khi thiết kế.
Đây là lời khuyên đúng cả theo hệ lẫn theo thực tế: xem thế trước, tính hướng sau.
Giới hạn cần biết
Phần mô tả hình thế và lợi ích thực tế của nó thì vững. Phần gán các thế đất với vận mệnh cụ thể — thế này phát quan, thế kia hại con cái — thì chưa có cơ sở kiểm chứng.
Nên cách dùng cân bằng là: lấy phần mô tả để chọn chỗ ở tốt, và biết rằng phần dự đoán vận mệnh thuộc lĩnh vực khác.