Phái Lý Khí: khi la bàn thay cho con mắt nhìn thế đất
Nếu Loan Đầu là nhánh của con mắt, thì Lý Khí là nhánh của phép tính. Nó không hỏi "đất này trông thế nào" mà hỏi "nhà này quay về bao nhiêu độ, và điều đó nghĩa là gì trong hệ thống".
Bài này nói cách nhánh này làm việc, và vì sao nó đòi hỏi khác hẳn.
Chia vòng tròn thành hai mươi bốn phần
Điểm đặc trưng dễ nhận nhất: thay vì tám hướng như cách nói thông thường, Lý Khí chia vòng tròn thành hai mươi bốn phần, thường gọi là hai mươi bốn sơn.
Mỗi phần rộng mười lăm độ. Ba phần gộp lại thành một hướng lớn quen thuộc — nên mỗi hướng như Đông hay Nam thực ra gồm ba sơn nhỏ, và ba sơn đó không được coi là giống nhau.
Hệ quả thực tế rất rõ: độ chính xác khi đo trở nên quan trọng hẳn. Với hệ tám hướng, lệch năm độ thường không đổi kết luận. Với hai mươi bốn sơn, lệch năm độ có thể nhảy sang sơn khác.
Đây là lý do những gì đã nói ở bài đo hướng — tránh nhiễu kim loại, đo nhiều lần, không tin la bàn điện thoại cho việc hệ trọng — quan trọng nhất với nhánh này.
Mỗi sơn mang một nhãn
Hai mươi bốn sơn được đặt tên bằng các ký hiệu lấy từ hệ can chi và bát quái. Mỗi sơn vì thế mang theo một tập thuộc tính — nó thuộc hành nào, thuộc âm hay dương, quan hệ ra sao với các sơn khác.
Từ đó người ta suy ra quan hệ tương sinh tương khắc giữa hướng nhà với các yếu tố khác: tuổi gia chủ, năm xây, phương vị của bếp và cửa.
Nói cách khác: Lý Khí biến việc xem nhà thành một bài toán quan hệ giữa các ký hiệu. Đó là điểm mạnh và cũng là điểm yếu của nó.
Điểm mạnh: nhất quán và truyền được
Vì mọi thứ đã thành quy tắc nên hai người cùng theo một dòng, cùng số đo, thường ra cùng kết quả. Điều này khó có được với nhánh đọc hình thế, vốn phụ thuộc nhiều vào cảm nhận người xem.
Tính hệ thống cũng khiến nó dạy và học được qua sách, không nhất thiết phải theo thầy đi thực địa nhiều năm.
Điểm yếu: dễ rời khỏi thực tế
Đây là phần cần nói thẳng. Khi mọi thứ đã thành ký hiệu thì phép tính có thể chạy tiếp mà không cần nhìn ngôi nhà nữa.
Một hướng có thể được tính ra là rất tốt, trong khi thực tế nó nhìn thẳng vào bức tường cao ba tầng cách hai mét, không có nắng và gió. Con số vẫn đẹp, đời sống thì không.
Chính vì vậy mà trong thực hành, nhiều người làm nghề xem hình thế trước rồi mới tính phương vị. Phép tính bổ sung cho quan sát chứ không thay thế nó.
Vì sao có nhiều dòng trong cùng một nhánh
Lý Khí không phải một hệ duy nhất mà là một họ. Bát Trạch và Huyền Không Phi Tinh đều thuộc họ này, và còn nhiều dòng khác.
Chúng khác nhau ở chỗ chọn yếu tố nào làm đầu vào:
- Có dòng lấy tuổi người ở làm trung tâm.
- Có dòng lấy năm xây nhà và chu kỳ thời gian.
- Có dòng chú trọng quan hệ giữa các sơn với nhau.
Đầu vào khác thì đầu ra khác. Đây là lời giải thích cho hiện tượng hai người cùng "theo Lý Khí" mà vẫn nói hai kiểu.
Người không chuyên nên dùng tới đâu
Đề xuất thực tế:
- Đo hướng cho đúng — việc này ai cũng làm được và có ích với mọi hệ, kể cả chỉ để biết nắng chiếu vào đâu.
- Dùng phần tra được — cung mệnh, nhóm hướng hợp. Đây là phần Bát Trạch, đơn giản và có công cụ.
- Phần tính sâu thì cần người có nghề, và chỉ đáng khi đang thiết kế hoặc cải tạo lớn.
Điều không nên: tự học vài công thức trên mạng rồi tính cho nhà mình và tin chắc vào kết quả. Hệ này có nhiều dòng và nhiều chi tiết dễ sai, và một phép tính sai cho ra một kết luận nghe rất chắc chắn.
Giới hạn chung
Như đã nói ở các bài khác trong chuyên mục này: các phép tính trong Lý Khí nhất quán bên trong hệ thống của nó, nhưng việc chúng tương ứng với kết quả thật trong đời sống thì chưa được kiểm chứng theo cách cho phép so sánh giữa các hệ.
Điều này không làm hệ thống trở nên vô nghĩa với người tin nó. Nó chỉ có nghĩa là đừng để một con số thay thế cho việc nhìn ngôi nhà bằng mắt mình.