Đọc sách phong thuỷ dịch từ nước ngoài: những chỗ dễ lệch

Ba bài trước nói phong thuỷ các nước khác nhau ra sao, nhà truyền thống Việt với khí hậu, và nhà ba miền. Bài này nói chuyện rất thực tế với người tự học: đọc sách dịch từ nước ngoài thì lệch ở đâu.

Sách dịch không sai. Nhưng nó mang theo khí hậu, kiểu nhà và cách sống của nơi viết ra nó — và mấy thứ đó không đi cùng bản dịch.

Chỗ lệch thứ nhất: khí hậu

• Sách từ vùng ôn đới coi nắng là thứ quý — hướng đón nắng nhiều được xem là tốt gần như tuyệt đối.
• Ở Việt Nam thì nắng chiều là thứ phải che; áp thẳng lời khuyên kia vào là chuốc thêm cái nóng.
• Sách từ vùng khô nói rất ít về ẩm, trong khi ẩm mốc là vấn đề lớn của nhà Việt.
• Gió cũng khác: nơi lạnh thì tránh gió là ưu tiên, nơi nóng ẩm thì thông gió mới là ưu tiên.

Chỗ lệch thứ hai: kiểu nhà

• Nhà có tầng hầm, có gác mái, có lò sưởi xuất hiện rất nhiều trong sách phương Tây — nhà Việt phần lớn không có.
• Nhà ống mặt tiền hẹp sâu hun hút gần như không có trong sách nước ngoài, mà đó lại là kiểu nhà phổ biến nhất ở thành phố Việt.
• Sân trong, giếng trời, ban công được bàn ít hoặc bàn theo cách khác.
• Chung cư cao tầng là chuyện mới với mọi truyền thống, nên phần này ở sách nào cũng mỏng.

Chỗ lệch thứ ba: thuật ngữ

• Một chữ Hán có thể được dịch nhiều cách qua tiếng Anh rồi lại dịch tiếp sang tiếng Việt — qua hai chặng thì nghĩa mòn đi.
• Có thuật ngữ được dịch thành một từ thông thường, đọc lên thấy dễ hiểu nhưng mất phần định nghĩa gốc.
• Bản dịch tốt thường giữ lại chữ gốc kèm chú thích — đó là dấu hiệu người dịch có nghề.
• Đối chiếu hai bản dịch khác nhau của cùng một khái niệm là cách nhanh để thấy chỗ nào đang bị gọt.

Chỗ lệch thứ tư: cách sống

• Số người trong một nhà khác nhau: sách viết cho hộ hai người thì lời khuyên về không gian không áp được cho nhà ba thế hệ.
• Bếp, bàn thờ, chỗ tiếp khách có vai trò rất khác giữa các nền văn hoá.
• Giờ giấc sinh hoạt khác nên ánh sáng và tiếng ồn cũng được đánh giá khác.
• Mục nào nói về phong tục thì đọc như tham khảo, không áp thẳng.

Sách từ mỗi nơi mạnh ở phần nào

• Tài liệu Trung Quốc thường dày phần thuật ngữ gốc và phần tính toán, nhưng giả định người đọc đã biết nền chữ Hán.
• Sách Nhật và Hàn thường gọn, thiên về cách bố trí trong nhà ở đô thị chật — phần này lại khá gần với nhà phố Việt.
• Sách phương Tây viết dễ đọc, giải thích khái niệm kỹ cho người mới, nhưng phần ví dụ thì xa nhất với nhà mình.
• Không nguồn nào phủ được hết — đọc vài nơi rồi tự đối chiếu là cách chắc nhất.

Coi chừng bản dịch lược

• Có bản dịch cắt bớt phần lý thuyết cho sách mỏng và dễ bán, giữ lại phần danh sách nên làm và không nên làm.
• Đọc phần bị cắt đó mới hiểu vì sao; không có nó thì người đọc chỉ còn cách học thuộc.
• So mục lục bản gốc nếu tìm được là cách nhanh để biết sách có bị lược không.
• Sách mỏng không phải sách dở — vấn đề là mỏng do viết gọn hay mỏng do cắt.

Đọc sao cho đỡ lệch

1. Xem sách viết ở đâu và cho ai — thường có ngay ở lời tựa.
2. Tách phần nguyên lý và phần ví dụ: nguyên lý thường dùng được, ví dụ thì phải đổi theo chỗ mình ở.
3. Gặp lời khuyên trái ngược với kinh nghiệm sống ở đây thì dừng lại hỏi vì sao, đừng vội theo.
4. Đọc kèm một nguồn viết cho nhà Việt để có chỗ đối chiếu.
5. Ghi lại chỗ hai nguồn khác nhau — đó là chỗ học được nhiều nhất.

Phần dùng được gần như nguyên vẹn

• Cách quan sát: nhìn thế đất, nhìn nước, nhìn gió — chỗ nào cũng dùng được.
• Cách đặt câu hỏi về công năng và lối đi trong nhà.
• Tinh thần chung: ở sao cho dễ chịu và an toàn, đây là thứ vượt qua mọi biên giới.
• Phần sử và phần khái niệm, nếu sách viết nghiêm túc.

Một dấu hiệu nên để ý

Sách nào bán kèm một bộ vật phẩm nhất định hoặc dẫn về đúng một nơi bán thì nên đọc dè dặt hơn — chỗ đó không còn thuần là sách nữa.

Trang này cũng là một trang bán hàng, nên nói luôn cho sòng phẳng: một cuốn sách tốt không cần người đọc mua gì thì mới dùng được.

Câu hỏi thường gặp