Đọc thế đất bằng bản đồ và ảnh vệ tinh: công cụ hôm nay cho việc mà Loan Đầu vốn làm bằng mắt
Bốn bài trước của mục này nói cách đọc thế đất theo Loan Đầu, cách đọc khi xung quanh là phố xá chứ không còn núi sông, vai trò của nước, nền đất cùng độ dốc, và những gì cây cối trên đất nói cho ta biết. Tất cả đều là công việc của đôi mắt, đứng tại chỗ mà nhìn.
Bài này nói về thứ mà người lập ra phái này không có: ảnh chụp từ trên cao và bản đồ số. Chúng không thay được việc đi thực địa, nhưng chúng cho bạn thấy những thứ đứng dưới đất không thấy được.
Nhìn từ trên cao thấy được gì
- Thế đất tổng thể. Mảnh đất nằm ở chỗ trũng hay chỗ cao, có nằm trong một lòng chảo mà lúc đứng dưới bạn không nhận ra không.
- Đường nước. Sông, kênh, mương, hồ điều tiết ở đâu, cách bao xa, và nước trong khu vực chảy về hướng nào.
- Mật độ xây dựng xung quanh. Nhà xung quanh đã kín hay còn nhiều đất trống — đất trống nghĩa là sẽ có thứ mọc lên và có thể che mất mặt thoáng của bạn.
- Các nguồn phiền toái ở gần. Nhà xưởng, trạm trộn, bãi tập kết, trạm điện, nghĩa trang, đường lớn — mấy thứ này nhìn trên ảnh rõ hơn nhiều so với khi đi bộ một vòng.
- Đường vào thật sự. Có mấy lối vào, lối nào là đường công cộng, lối nào đi nhờ qua đất người khác.
Ảnh qua các năm: thứ hữu ích nhất mà ít người dùng
Nhiều dịch vụ bản đồ cho xem ảnh chụp cùng một vị trí ở các thời điểm khác nhau. Lật lại vài năm, bạn thường thấy những điều không ai kể cho bạn nghe:
- Mảnh đất từng là ao, ruộng, hay bãi tập kết. Đây là chỉ dấu rất mạnh về nền yếu, và nó dẫn thẳng tới chi phí móng như bài về nền đất trong mục này đã nói.
- Khu vực từng ngập — đôi khi thấy được qua màu đất và qua vệt nước trong ảnh mùa mưa.
- Tốc độ đô thị hoá quanh đó: năm năm trước còn ruộng, nay đã kín nhà, thì năm năm tới khung cảnh sẽ khác hẳn hiện tại.
- Con đường trước nhà từng rộng bao nhiêu, đã bị lấn hay đã được mở.
🔴 Giới hạn phải biết, nếu không sẽ kết luận sai
- Ảnh có thể cũ. Ngày chụp thường không phải hôm nay. Một khu đô thị mới có thể đã mọc lên sau ngày chụp.
- Ranh giới trên bản đồ không phải ranh pháp lý. Đường vẽ trên ứng dụng bản đồ không có giá trị xác định ranh đất. Việc đó phải dựa trên hồ sơ và đo đạc chính thức; vướng mắc thì hỏi người có chuyên môn pháp lý.
- Độ cao địa hình trên ứng dụng phổ thông là gần đúng. Dùng để biết xu hướng dốc thì được, dùng để tính cốt nền thì không.
- Không thấy được cái nằm dưới đất — nền yếu, mạch nước ngầm, công trình ngầm, mộ cũ.
- Không thay được cảm nhận tại chỗ: mùi, tiếng ồn, gió, nắng chiều, và thái độ của hàng xóm.
Nguyên tắc gọn: dùng bản đồ để đặt câu hỏi, dùng thực địa và hồ sơ để trả lời.
Một quy trình nửa giờ trước khi đi xem đất
- Xem ảnh vệ tinh mới nhất: hình thửa, đường vào, hàng xóm, đất trống xung quanh.
- Lật ảnh các năm trước: trước đây chỗ này là gì.
- Bật lớp địa hình nếu có: khu vực dốc về hướng nào, mảnh đất ở phần cao hay phần thấp.
- Tìm trong bán kính vài trăm mét: nhà xưởng, trạm, bãi, nguồn ồn.
- Xem chế độ ảnh đường phố nếu khu vực có: mặt tiền các nhà, cốt nền so với đường, có tường chắn ngập không.
- Ghi ra ba câu hỏi cụ thể để đi hỏi hàng xóm khi tới nơi.
Bước cuối là bước quan trọng nhất. Bản đồ giỏi ở chỗ cho bạn biết nên hỏi gì; còn câu trả lời thật thì nằm ở người đang sống tại đó, như bài về xem đất mùa mưa ở trang cùng cụm đã nói.
Điều này có làm Loan Đầu lỗi thời không
Không. Nó chỉ đổi công cụ. Việc mà phái này vốn làm — đọc hình thế đất đai, nước chảy, chỗ cao chỗ thấp, thế đứng của một vị trí trong bối cảnh xung quanh — vẫn là việc đáng làm, và bây giờ làm được kỹ hơn.
Điều đáng chú ý là phần lớn những gì ảnh vệ tinh giúp bạn phát hiện đều rất đời thường: ngập, nền yếu, ồn, bụi, mất mặt thoáng. Đó cũng chính là phần mà mọi trường phái đều đồng ý, dù mỗi bên gọi bằng một bộ chữ khác.
Nói gọn lại
Dành nửa giờ trên bản đồ trước mỗi lần đi xem đất: nhìn thế đất tổng thể, đường nước, hàng xóm, và lật ảnh cũ để biết chỗ đó từng là gì. Rồi mang theo ba câu hỏi cụ thể ra thực địa. Công cụ mới không thay được đôi mắt và đôi chân, nhưng nó khiến chuyến đi của bạn có mục tiêu thay vì chỉ đi ngắm.