Vì sao bốn phái vẫn tồn tại song song mà không phái nào thắng
Hai bài trước nói bốn phái khác nhau ở đâu, và nói luật không trộn hệ. Bài này hỏi một câu ít ai đặt ra: vì sao chúng vẫn tồn tại song song hàng trăm năm mà không phái nào loại được phái nào?
Trong nhiều lĩnh vực, cách làm sai bị loại dần. Ở đây thì không, và hiểu vì sao thì biết nên trông đợi gì.
Lý do thứ nhất: không có phép thử phân định
- Kết quả được đánh giá bằng chuyện đời — làm ăn, sức khoẻ, gia đạo — mà những thứ đó chịu hàng chục yếu tố khác.
- Không có cách tách riêng phần do bố trí nhà.
- Thời gian trả kết quả rất dài, và trong quãng đó mọi thứ khác đều đổi.
- Không ai chạy thử hai phương án trên cùng một nhà để so.
Khi không có phép thử phân định thì không có cơ chế nào loại bỏ được phương án kém. Đây là lý do gốc, và mấy lý do sau đều mọc ra từ nó.
Lý do thứ hai: mỗi hệ đều nhất quán bên trong
Mỗi phái có bộ khái niệm riêng, luật riêng, và các luật đó ăn khớp với nhau. Một người học kỹ một hệ thì trả lời được mọi câu hỏi trong hệ đó mà không mâu thuẫn.
Nhất quán bên trong là điều kiện cần của một hệ tư duy, nhưng nó không phải bằng chứng cho việc hệ đó mô tả đúng thế giới — hai hệ mâu thuẫn nhau vẫn có thể cùng nhất quán bên trong.
Lý do thứ ba: cách truyền nghề
- Truyền theo dòng, theo thầy — người học nhận trọn một hệ chứ không so nhiều hệ rồi chọn.
- Học lâu năm rồi thì đổi hệ là bỏ hết vốn liếng, nên rất ít người làm.
- Người trong nghề ít tranh luận công khai với nhau về nền tảng.
- Mỗi vùng có phái mạnh riêng, nên người ở đó lớn lên đã quen với một cách.
Lý do thứ tư: phần đúng có thật trong mọi hệ
Đây là phần hay bị bỏ qua. Hệ nào cũng chứa những quan sát đúng, vì chúng hình thành từ kinh nghiệm ở với nhà cửa hàng trăm năm:
- Tránh chỗ gió lùa mạnh, chỗ nắng gắt, chỗ ẩm thấp.
- Chú ý tới lối đi, tới tầm nhìn, tới việc nhà có thoáng không.
- Coi trọng sự ngăn nắp và có chủ ý trong bố trí.
Mấy điều này có ích thật, và có ở mọi phái. Nên người theo phái nào cũng thấy có kết quả — và điều đó củng cố phái ấy trong mắt người theo.
So với mấy lĩnh vực khác
Đối chiếu nhanh thì thấy rõ vì sao ở đây khác:
- Ngành nào có phép thử nhanh và rõ thì hội tụ nhanh. Hai cách xây cầu, cách nào sập thì bị loại — và loại rất dứt khoát.
- Ngành nào kết quả chậm và nhiều nhiễu thì phân hoá lâu, kể cả trong khoa học; những câu hỏi khó đo nhất cũng là những câu tranh luận dai nhất.
- Ngành nào kết quả mang tính chủ quan — thẩm mỹ chẳng hạn — thì không hội tụ, mà cũng không cần hội tụ.
Phong thuỷ nằm ở đâu đó giữa hai nhóm sau. Phần nói về thoáng, sáng, khô ráo thì đo được và đã hội tụ — mọi phái đều đồng ý. Phần nói về vận mệnh thì chưa có cách đo, và đó chính là phần các phái nói khác nhau nhất.
Nhận ra ranh giới đó giải thích được gần hết sự khác biệt giữa các phái, mà không cần bên nào phải sai.
Điều này có nghĩa gì với người dùng
- Đừng trông đợi tìm ra phái đúng nhất. Câu hỏi đó chưa có cách trả lời, và đi tìm thì tốn thời gian.
- Chọn một hệ rồi theo cho nhất quán — như bài trước đã nói, trộn hệ là cách chắc chắn ra kết quả rối.
- Ưu tiên phần chung của mọi hệ: thoáng, sáng, gọn, đi lại thuận. Phần đó không phái nào phản đối, và nó có ích thật.
- Cảnh giác với ai nói phái mình là duy nhất đúng và các phái khác là sai — người trong nghề lâu năm thường khiêm tốn hơn nhiều.
- Đừng để việc chọn phái thành gánh nặng. Nhà mình để ở, không phải để chứng minh một lý thuyết.
Một cách nhìn công bằng
Có thể nhìn các phái như những cách sắp xếp kinh nghiệm về chỗ ở, mỗi cách nhấn vào một khía cạnh: có phái nhìn địa hình, có phái tính phương vị, có phái thêm yếu tố thời gian.
Nhìn như vậy thì không cần phái nào phải sai để phái kia đúng, và người dùng cũng thoát khỏi việc phải phân xử một chuyện mà chính người trong nghề còn chưa phân xử được.
Điều trang này giữ
Trang này không đứng về phái nào, và cũng không nói phái nào sai. Cái trang này làm là ghi lại từng hệ cho đúng như nó tự mô tả, nói rõ chỗ nào là quan sát và chỗ nào là diễn giải, và không dùng chuyện phái nào đúng để bán hàng.